Rynek pośrednictwa finansowego w Polsce jest bardzo zróżnicowany i obejmuje 4 rodzaje:

  1. Pośrednictwo na rynku kapitałowym
  2. Pośrednictwo na rynku ubezpieczeniowym
  3. Pośrednictwo kredytu hipotecznego
  4. Pośrednictwo kredytu konsumpcyjnego

Pokrótce przybliżę pod kątem prawnym charakterystykę każdego z nich.

1. Pośrednictwo na rynku kapitałowym

Taką działalność wykonywać może agent firmy inwestycyjnej, czyli osoba, która pośredniczy w zakresie działalności maklerskiej, prowadzonej przez firmę inwestycyjną. Działalność pośrednictwa na rynku obejmuje pozyskiwanie klientów usług maklerskich i informowanie ich o zakresie świadczonych usług.

Działalność pośrednika na rynku kapitałowym można prowadzić po uzyskaniu wpisu do rejestru agentów firmy inwestycyjnej, prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF).

2. Pośrednictwo na rynku ubezpieczeniowym

Taką działalność prowadzi agent ubezpieczeniowy a jest ona regulowana przez Ustawę o dystrybucji ubezpieczeń. Jej formalnym warunkiem rozpoczęcia jest posiadanie pełnomocnictwa do zawierania umów ubezpieczenia lub umów gwarancji w imieniu zakładu ubezpieczeń oraz wpis do rejestru agentów, prowadzonego przez KNF.

3. Pośrednictwo kredytu hipotecznego

Kredyt hipoteczny to umowa, w oparciu o którą kredytodawca udziela konsumentowi kredytu zabezpieczonego hipoteką lub innym prawem związanym z nieruchomością lub przeznaczonego na zakup prawa własności budynku mieszkalnego lub spółdzielczego prawa do lokalu.

Pośrednictwo w obszarze kredytów hipotecznych może prowadzić wyłącznie podmiot, który uzyskał zezwolenie i wpis do rejestru prowadzonego przez KNF. Pośrednikiem kredytu hipotecznego może zostać osoba fizyczna, która, posiada wykształcenie średnie, nie została prawomocnie skazana za niektóre rodzaje przestępstw, które w opinii ustawodawcy stwarzają zagrożenie dla uczciwości i rzetelności działań pośrednika w stosunku do konsumentów oraz zda egzamin na pośrednika kredytu hipotecznego lub jest absolwentem wyższych studiów ekonomicznych lub prawniczych. Pośrednikiem kredytu hipotecznego może zostać także spółka, której wspólnicy spełniają powyższe warunki.

Działalność w obszarze pośrednictwa kredytu hipotecznego może wykonywać także uprawniony agent. Wykonuje on czynności pośrednictwa wyłącznie na rzecz jednego pośrednika kredytu hipotecznego. Agent również musi posiadać wykształcenie co najmniej średnie, spełnić wymóg niekaralności, zdać odpowiedni egzamin i uzyskać wpis na listę agentów kredytu hipotecznego. Jako że współpracuje z pośrednikiem kredytu hipotecznego na podstawie umowy agencyjnej, musi być też przedsiębiorcą.

4. Pośrednictwo kredytu konsumenckiego

Działalność ta również podlega wpisowi do rejestru prowadzonego przez KNF. Wpis może uzyskać osoba, która nie została skazana za niektóre rodzaje przestępstw, jak wyżej. Wymóg ten odnosi się do wszystkich typów pośredników kredytowych, niezależnie od ich formy organizacyjnej.

Jednocześnie działalność ta nie wymaga uzyskania zezwolenia KNF. Zasady prowadzenia takiej działalności reguluje przede wszystkim Ustawa o kredycie konsumenckim.

Pośrednikiem kredytu konsumenckiego może zostać osoba fizyczna lub inna jednostka organizacyjna, która uzyska wpis do rejestru prowadzonego przez KNF (tzw. rejestr pośredników kredytu konsumenckiego). Warunkiem uzyskania wpisu jest brak karalności w określonych jak wyżej obszarach. Wpis obejmuje informacje o formie prowadzonej przez pośrednika działalności gospodarczej. Rejestr jest jawny i dostępny na stronie internetowej KNF.

Ustawa precyzuje, że działalność pośrednika kredytu konsumenckiego prowadzona jest za wynagrodzeniem, które może być pobierane od konsumenta lub kredytodawcy.

KNF może odmówić wpisu do rejestru pośredników, jeśli wnioskodawca nie wykaże, że spełnia warunki niezbędne do dokonania wpisu. Konsekwencje prowadzenia działalności bez uzyskania wpisu do rejestru mogą być dotkliwe. Skutkiem braku wpisu może być nałożenie na pośrednika kredytu konsumenckiego kary grzywny do 100 000 złotych.

Na czym polega działalność pośrednika kredytu konsumenckiego?

Pośrednik kredytu konsumenckiego to przedsiębiorca, który świadczy usługi polegającego na oferowaniu umów kredytu ich przygotowani lub zawarcia. Działalność w charakterze pośrednika kredytowego nie musi stanowić wyłącznej działalności pośrednika i może stanowić uzupełniające pole dla jego innej działalności – np. sprzedaży. Elementem pośrednictwa kredytowego jest jego odpłatność, czyli uzyskiwanie przez pośrednika wynagrodzenia za świadczoną usługę. Wynagrodzenie może pochodzić od konsumenta lub kredytodawcy.

Pośrednik kredytu konsumenckiego uczestniczy w zawieraniu umów pośrednictwa pomiędzy kredytodawcą a konsumentem, a więc osobą fizyczną, która zawierają umowę kredytu w celu niezwiązanym z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Omawiając zakres czynności, którymi zajmuje się pośrednik można wyróżnić działania związane z promowaniem działalności kredytodawcy, w tym prowadzenie działań marketingowych i promocji) a także informowanie o rodzaju umowy kredytowej i jej cechach. Pośrednik może też w imieniu kredytodawcy podpisywać umowę kredytu lub zawierać umowy zabezpieczające spłatę kredytu

Obowiązki pośrednika kredytowego

Po pierwsze informowanie.Przed podjęciem decyzji o zawarciu umowy kredytu, przyszły kredytobiorca powinien uzyskać wszelkie niezbędne informacje o rodzaju umowy, czasie jej obowiązywania oraz związanych z nią kosztach, zasadach wypłaty i spłaty kredytu, a także konsekwencjach w zaleganiu ze spłatą.

Szczegółowe informacje na temat kredytu zawarte są w zestandaryzowanym dokumencie, - formularzu informacyjnym. Dokument ten przygotowuje kredytodawca, a obowiązkiem pośrednika jest udostępnienie go kredytobiorcy.

Formularz informacyjny zawiera także informacje o konieczności poddania konsumenta badaniu zdolności kredytowej a także o prawie konsumenta do odstąpienia od umowy kredytu, bez względu na formę zawarcia tej umowy. Informowanie konsumenta o zasadach usługi finansowej ma chronić go przed podjęciem decyzji o związaniu się umową kredytu niedostosowanego do jego potrzeb.

Przejrzysta reklama

Każda działalność nastawiona na zysk wiąże się z pozyskiwaniem klientów czemu służy reklama. Może ona być prowadzona przez pośrednika kredytowego w dowolnej formie, jednakże zawsze z obowiązkiem przestrzegania kilku reguł.

Reklama kredytu konsumenckiego, która nie zawiera informacji o kosztach kredytu powinna zawierać informację na temat rzeczywistej stopy oprocentowania kredytu konsumenckiego. Kancelaria Radcy Prawnego Macura zaleca, aby informacja na temat tego kosztu była tak samo czytelna, słyszalna lub widzialna jak główny przekaz reklamowy.

Z większymi obowiązkami musi liczyć się pośrednik, który w reklamie podaje koszt kredytu konsumenckiego. Przykładem takiej reklamy są na przykład reklamy promujące hasła „bez prowizji”, pożyczka za 0 zł, rata tylko 25 złotych za każde pożyczone 1000 złotych”. W takiej reklamie należy podać szczegółowe informacje o całkowitym koszcie kredytu, stopie oprocentowania oraz rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania kredytu. W zależności od formy przekazu reklamowego i kontekstu reklamy mogą dotyczyć jej dodatkowe obowiązki informacyjne, np. o cenie produktu, długości umowy

Regulaminy promocji

Pośrednik kredytu konsumenckiego może organizować promocje dla swoich klientów zachęcając do skorzystania z oferty produktowej. Niezbędnym wymogiem prawnym przeprowadzenia takiej promocji jest sformułowanie odpowiedniego regulaminu promocji, który określi warunki, na jakich pożyczka promocyjna jest przyznawana oraz skutki braku przestrzegania przez konsumenta tych warunków. Regulamin powinien zawierać również zasady składania i rozpatrywania reklamacji dotyczących przedmiotu promocji.

Zebranie informacji o konsumencie

Pośrednik kredytu konsumenckiego w imieniu pożyczkodawcy wykonuje także obowiązki związane z identyfikacją konsumenta, a więc zgromadzeniem danych o konsumencie i weryfikacji tych danych w oparciu o dokument tożsamości konsumenta.

W praktyce, w ubiegłym roku pojawiło się wyzwanie dotyczące sposobu weryfikacji tożsamości a mianowicie, czy w trakcie procedury weryfikacji dopuszczalne jest wykonywanie kserokopii dowodu tożsamości konsumenta.

Taka praktyka jest zgodna z przepisami w ściśle określonych sytuacjach, a mianowicie, gdy weryfikacja tożsamości dokonywana jest w celu wynikającym z Ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Przepisy tej ustawy zobowiązują instytucje kredytowe do identyfikacji i weryfikacji tożsamości klienta, a także do przechowywania dokumentów, które były podstawą do weryfikacji tożsamości. Brak spełnienia tego obowiązku mógłby narazić je na konsekwencje finansowe.

Ocena adekwatności oferty do potrzeb konsumenta

Oferta kredytu powinna być dostosowana do potrzeb konsumenta, a więc do tego, czy konsument może taki kredyt spłacić. Odpowiedzialność za proceder misselingu spoczywa na kredytodawcy, ponieważ to on jest odpowiedzialny za dokonanie oceny zdolności kredytowej i dobór produktu adekwatnego do możliwości płatniczych konsumenta. Warto zaznaczyć, że Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów walczy ze zjawiskiem misselingu, uznając, że jest to niedozwolona praktyka rynkowa

Działalność pośrednika kredytowego w Internecie

Oprócz lokalizacji stacjonarnych biur, usługi pośrednictwa mogą być świadczone z wykorzystaniem platform internetowych (e-commerce). Taka działalność, oprócz wymogu adekwatności do przepisów Ustawy o kredycie konsumenckim, wymaga zgodności z przepisami Ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną.

Nakłada ona na przedsiębiorcę obowiązek posiadania regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną, przestrzegania zasady adekwatności posiadanych informacji o konsumencie do przepisów o ochronie danych osobowych, czy wreszcie do posiadania czytelnych i wyczerpujących informacji o oferowanym produkcie kredytowym.

Należy mieć na uwadze, że reklama kredytu konsumenckiego w Internecie podporządkowana jest również wielu wymogom. Określają one zasady kierowania do konsumentów indywidualnych komunikatów reklamowych. Wprawdzie reklama bannerowa, czy wyskakujące okienka (pop -up) nie stanowią indywidualnych komunikatów reklamowych, to wiadomości wysyłane sms, mms lub mailem czy rozmowa telefoniczna już tak. W związku z tym na wysyłkę takich informacji do konsumenta wymagana jest indywidualna zgoda każdego odbiorcy, do którego komunikat ma trafić. Zgoda taka powinna być wyrażona przed wysłaniem do konsumenta komunikatu reklamowego.

Wyzwaniem, związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej w internecie będzie także stosowanie zgodnych z przepisami polityk prywatności i polityk plików cookies, a to szczególności z powszechnym wykorzystywaniem plików cookies do doboru reklam i treści odpowiadających zainteresowaniom klientów.

Odpowiedzialność pośrednika

Pośrednik kredytowy, ponosi odpowiedzialność za nieprawidłowości związane z procesem oferowania i zawierania umowy kredytu konsumenckiego. Wiedza na temat wymogów, jakie towarzyszą świadczeniu usług pośrednictwa kredytowego może wpłynąć na poprawność realizacji przez pośrednika obowiązków wynikających z regulacji prawnych.

Tak przedstawia się pokrótce rynek pośrednictwa finansowego.

 

 

Monika Macura

Radca prawny, Partner Zarządzający w Kancelaria Macura, Ekspert PZIP

Radca prawny Monika Macura posiada wieloletnie doświadczenie w obszarze regulacyjnym instytucji pożyczkowych, instytucji płatniczych, ochrony danych osobowych w sektorze finansowym oraz nowych technologii w zakresie consumer finance. Posiada również doświadczenie w obsłudze prawnej podmiotów gospodarczych w zakresie obsługi korporacyjnej, transakcyjnej, inwestycyjnej i stałej obsługi prawnej.

Monika Macura
Radca prawny, Partner Zarządzający w Kancelaria Macura, Ekspert PZIP
Radca prawny Monika Macura posiada wieloletnie doświadczenie w obszarze regulacyjnym instytucji pożyczkowych, instytucji płatniczych, ochrony danych osobowych w sektorze finansowym oraz nowych technologii w zakresie consumer finance. Posiada również doświadczenie w obsłudze prawnej podmiotów gospodarczych w zakresie obsługi korporacyjnej, transakcyjnej, inwestycyjnej i stałej obsługi prawnej.
.