Czy istnieje sprzeczność pomiędzy obecną (tradycyjną) polityką (formą) sprzedaży produktów i usług finansowych przez instytucje finansowe a realizacją celów finansowych klientów i ich oczekiwaniami wynikającymi z planowania finansów osobistych? Konflikt Interesów (Conflict of Interests - COI).

Konflikt Interesów nie jest problemem wykreowanym przez współczesny świat biznesu. Jest to zjawisko znane od początku ludzkości. Odnoszono się do niego już w starożytnym Rzymie, w formie paremii prawniczych:

  • „Nemoiudex in causa sua” – nikt nie może być sędzią we własnej sprawie.
  • „Nullusidoneustestis in re suaintellegitur” – nikt nie może być wiarygodnym świadkiem we własnej sprawie.

Jedną z pierwszych definicji konfliktu interesów możemy też znaleźć w Ewangelii, która brzmi następująco: "Żaden sługa nie może dwóm panom służyć. Gdyż albo jednego będzie nienawidził, a drugiego miłował; albo z tamtym będzie trzymał, a tym wzgardzi. Nie możecie służyć Bogu i Mamonie" [Ewangelia wg św. Łukasza, 16.13].

Konflikt interesów, wywołany podwójną lojalnością, może dotyczyć wielu aspektów życia indywidualnego i zbiorowego. To zjawisko będzie nas interesować w ściśle sprecyzowanym zakresie, a mianowicie w odniesieniu do etyki działania instytucji finansowych, doradców finansowych i pośredników finansowych.

Rynek usług finansowych i jego uczestnicy

Analizując zatem występowanie i redukowanie konfliktu interesów należy wyjść od określenia podstawowych zasad etycznych w sferze finansów oraz zdefiniowania podstawowych uczestników tego rynku.

Konsument/Klient - osoba, która nabywa produkty i usługi finansowe (np. produkty emerytalne, oszczędnościowe, inwestycyjne, kredyty, ubezpieczenia i inne) na własny użytek. Jest to ogniwo w procesie usług finansowych występujące na końcu łańcucha ekonomicznego.

Instytucje Finansowe – podmioty oferujące usługi i produkty w obszarach takich jak emerytury, oszczędności, inwestycje, kredyty, ubezpieczenia i inne. Przyjmuje się, że powinny przy tym przestrzegać podstawowych zasad etycznych.

Pośrednik Finansowy (sprzedawca, agent - kod zawodu 331103 i/lub 331201) - pośrednicy finansowi i doradcy do spraw kredytów, zależni, kontaktujący się z Klientami w ramach jednej Firmy/Grupy Firm oraz niezależni, zajmujący się dystrybucją szerokiej palety produktów finansowych. Osoby te nie mogą doradzać. Sprzedają tylko produkt, na podstawie wytycznych doradców finansowych lub na życzenie Klienta, który indywidualnie (sam) dobiera sobie produkty np. na podstawie planu finansowego lub korzysta z tzw. „Robotów” (internetowe platformy doradcze), oraz/lub wspierają Klienta w negocjacjach z instytucjami finansowymi (nowa i bardzo odpowiedzialna funkcja w przyszłej działalności sprzedawców/pośredników).

Doradca Finansowy (kod zawodu 241202) – Doradca Finansowy, według FPSB (Financial Planning Board of Standards) oraz FECIF (The EuropeanFederation of Financial Advisers and Financial Intermediaries) to wszechstronnie wykształcony specjalista, którego celem jest ochrona majątku i bezpieczeństwo finansowe Klienta, poprzez analizę jego potrzeb, dobór produktów do realizacji celów finansowych, zapewnienie płynności finansowej oraz przygotowanie Klienta do skorzystania z usług instytucji finansowej. Doradca Finansowy nie jest Pośrednikiem Finansowym. W dniu 27 kwietnia 2010 roku, zawód Doradca Finansowy został umieszczony w Klasyfikacji Zawodów z kodem zawodu 241202, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania. Rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 lipca 2010 r. (Dz.U. 2010 nr 82 poz. 537). Standard zawodu nr 241202 wprowadzono w październiku 2013 r. przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.

Planowanie Finansów Osobistych – złożony proces, na który składa się planowanie, organizowanie, automotywowanie, i kontrolowanie zasobów materialnych i niematerialnych, będących w dyspozycji gospodarstwa domowego. Planowanie finansów osobistych polega na podejmowaniu przez gospodarstwo domowe działań pozwalających na utrzymywanie bieżącej i długoterminowej płynności oraz na efektywne osiąganie celów gospodarstwa domowego [Barembruch A. 2010].

Standard ISO - Planowanie Finansów Osobistych w oparciu o europejskie standardy planowania finansowego oraz zgodnie ze standardem ISO 22222 (International Organization of Standarization) w zakresie usług planowania finansów osobistych to proces, który pomaga uzyskać kontrolę nad finansami osobistymi poprzez:

  • zbudowanie i zdefiniowanie relacji pomiędzy Klientem, a Doradcą Finansowym,
  • zebranie danych finansowych dotyczących klienta, a także jego finansowych celów i zamiarów,
  • przeanalizowanie i ocenienie statusu finansowego klienta,
  • wypracowanie i zaprezentowanie propozycji finansowych i ewentualnych alternatyw,
  • zapewnienie warunków do realizacji celów finansowych i osobistych,
  • zastosowanie finansowych porad,
  • monitorowanie funkcjonowania rozwiązań finansowych.

Wyzwania dla sektora finansowego

Branża finansowa jest szczególnie wrażliwa na kwestie etyczne, ze względu na znacząca rolę jaką odgrywa w niej zaufanie. W kolejnych latach instytucje finansowe staną przed wyzwaniami wynikającymi:

  • ze zwiększenia ilości regulacji na rynku (konieczność ich wdrożenia i dostosowania organizacji do nowych wymogów),
  • z konieczności skoncentrowania się na Klientach, w celu zapewnienia bezpieczeństwa finansów gospodarstw domowych (adekwatność produktów i dopasowanie odpowiednich produktów (?), edukacja i podwyższanie kwalifikacji własnych pracowników),
  • z dążenia do utrzymania swojej konkurencyjności na rynku (brutalnym prawem każdego biznesu jest zysk).

Ważne jest czy w takich realiach sektor finansowy poradzi sobie z konfliktem interesów i podejmie wyzwanie zredukowania sprzeczności w swoich komunikatach i działaniach?

W okresie nadchodzących zmian, ważną role do spełnienia w tym względzie mają wszyscy uczestnicy rynku, w tym także korporacje ponadnarodowe i organizacje biznesowe. Włączanie się w ruch społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR) chroni rynek przed pokusą stosowania reguł „prawa dżungli” [Gasparski W. 2013]. Bardzo istotnym jest, aby konsumenci mieli zaufanie do instytucji finansowych, a także do doradców i pośredników, poprzez ich etyczny wymiar działalności, co jest podstawą zrównoważonego rozwoju i bezpieczeństwa rynku finansowego [Mitek Ł.M. 2016]

Ponadto, w sektorze finansowym podłożem większości problemów etycznych, które generują wskazane powyżej rodzaje konfliktów interesów, jest nierówność w poziomie wiedzy, kompetencji, zasobów czasowych i finansowych oraz technicznych, jakimi dysponuje klient i instytucja finansowa. Dysproporcje te są na tyle duże, że wymagają długofalowego działania, aby je zredukować oraz zwiększyć zaufanie konsumentów do instytucji finansowych, doradców i pośredników. Budowanie tego zaufania najczęściej przegrywa z szybkim zyskiem.

Zatem z ważniejszych zmian do przeprocedowania, w tym sektorze, będzie utrzymywanie konkurencyjności na rynku poprzez odpowiednią komunikację, odpowiadającą rzetelnie i uczciwie na pytanie „Jak?” w odniesieniu do następujących obszarów:

  • konstrukcja produktów i usług finansowych,
  • konstrukcja zasad wynagrodzenia (prowizje dla sprzedawców, wynagrodzenia dla doradców finansowych),
  • adekwatność produktów i usług finansowych oraz ich dobór do potrzeb konsumentów,
  • edukacja (pracowników instytucji finansowych i konsumentów).

Sprzeczność interesów pomiędzy uczestnikami rynku finansowego (konsumenci/klienci, instytucje finansowe, doradcy finansowi i pośrednicy finansowi) zdecydowanie istnieje i przejawia się w wielu obszarach - na poziomie podstawowym oraz ogólnego postrzegania całego procesu nabywania produktów i usług finansowych. Konsument jako jednostka będąca ostatnim ogniwem łańcucha ekonomicznego (ostateczny odbiorca), zawsze będzie w trudniejszej sytuacji niż pozostali uczestnicy rynku. Jedynie polityka zrównoważonego rozwoju oraz biznesu społecznie odpowiedzialnego, w połączeniu z regulacjami zapewniającymi ochronę konsumentów oraz edukacją społeczeństwa, da możliwości niwelowania konfliktu interesów.

 

 

Marta Zięba-Szklarska

European Federation of Financial Professionals

Ekspert w zakresie prawa pracy, HR, Kadr, Płac i Transgranicznego Zatrudnienia. Interim Manager w obszarze Doradztwa, Rozwoju Biznesu w Polsce i w projektach międzynarodowych również w obszarze prawa pracy, finansów osobistych i FinTech/InsurTech. Certyfikowany “Financial Adviser EFG® i EFC®” oraz Dyrektor ds. Rozwoju Międzynarodowego w European Federation of Financial Professionals in Poland. Członek zespołu ds. wpisania kwalifikacji na listę Ministerstwa Finansów w ramach Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w obszarze doradztwa i planowania finansów osobistych przygotowywanych w ramach prac z Instytutem Badań Edukacyjnych i instytucji tj. EFFP Polska, UE w Poznaniu i UE w Katowicach. Karierę zawodową rozpoczęła w 1997 roku na rynku finansowym i do dziś łączy finanse z HR wierząc, że to dwie nierozerwalne kwestie.

Marta Zięba-Szklarska
European Federation of Financial Professionals
Ekspert w zakresie prawa pracy, HR, Kadr, Płac i Transgranicznego Zatrudnienia. Interim Manager w obszarze Doradztwa, Rozwoju Biznesu w Polsce i w projektach międzynarodowych również w obszarze prawa pracy, finansów osobistych i FinTech/InsurTech. Certyfikowany “Financial Adviser EFG® i EFC®” oraz Dyrektor ds. Rozwoju Międzynarodowego w European Federation of Financial Professionals in Poland. Członek zespołu ds. wpisania kwalifikacji na listę Ministerstwa Finansów w ramach Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w obszarze doradztwa i planowania finansów osobistych przygotowywanych w ramach prac z Instytutem Badań Edukacyjnych i instytucji tj. EFFP Polska, UE w Poznaniu i UE w Katowicach. Karierę zawodową rozpoczęła w 1997 roku na rynku finansowym i do dziś łączy finanse z HR wierząc, że to dwie nierozerwalne kwestie.
.